مقدمه ای بر کلکتور PAX
در این مقاله به معرفی پتاسیم آمیل زانتات (Potassium Amyl Xanthate) یا به اختصار پَکس (PAX) و تلفظ درست آن میپردازیم. به کاربردهای عمده آن در صنعت معدن اشاره کرده و میزان استفاده آن را بررسی میکنیم. با فرمول شیمیایی و فرمول ساختاری این کلکتور آشنا میشویم، کشورهای اصلی تولیدکننده و صادرکننده آن را میشناسیم و نهایتا از قیمت PAX اطلاع میدهیم.
PAX یا پتاسیم آمیل زانتات چیست؟
پتاسیم آمیل زانتات (Potassium Amyl Xanthate یا PAX) یک ترکیب آلی-گوگردی با فرمول شیمیایی CH₃(CH₂)₄OCS₂K است. این ماده بهصورت پودری زرد کمرنگ با بویی تند و نسبتاً نامطبوع وجود دارد و قابلیت محلول شدن در آب را داراست. پتاسیم آمیل زانتات بهطور گسترده در صنعت معدن برای جداسازی کانسنگها از طریق فرآیند فلوتاسیون استفاده میشود. PAX معمولاً به عنوان کلکتور (جمعآورنده) در فلوتاسیون مواد معدنی (بهویژه برای فلزاتی مانند سرب، روی و مس) استفاده میشود.
در عملیاتهایی که نیاز به کلکتور قوی و غیرانتخابی برای سولفیدها وجود دارد، و همچنین بهعنوان کلکتور در فلوتاسیون مرحله “اسکونجر” بسیار مفید است. PAX در کنار SEX و SIPX ازقویترین کلکتورها در میان زانتاتها است. لذا از PAX در فلوتاسیون کانیهای مس، مس-سرب و مس-نیکل زمانی که یک کلکتور قوی مورد نیاز است، استفاده میشود. به دلیل خاصیت غیرانتخابی آن، اغلب بهعنوان کلکتور اصلی در فلوتاسیون کانیهای پنتلاندیت و پیروتیت بهکار میرود. PAX ترجیحی برای بازیابی کانیهای اکسیدی سرب و مس پس از فرآیند سولفیدیسازی است، اگرچه سدیم ایزوپروپیل زانتات نیز برای این منظور مورد استفاده قرار میگیرد.
تلفظ درست Xanthate چیست؟
تلفظ صحیح واژه xanthate «زَنتِیت» یا بهصورت روانتر در زبان فارسی «زانتات» است. این واژه از ریشه یونانی “xanthos” بهمعنای زرد گرفته شده است. در زبان انگلیسی، حرف x در ابتدای این کلمه مانند z تلفظ میشود، بنابراین تلفظ درست آن /ˈzænθeɪt/ است.
با این حال، برخی افراد به اشتباه رایج، آن را گزانتات یا حتی اگزانتات تلفظ میکنند که نادرست است و با تلفظ صحیح علمی مطابقت ندارد.
یکی از زانتاتهای دیگر به نام PEX در این مقاله معرفی شده است.
ظاهر، بو و ویژگیهای کلکتور PAX:
پتاسیم آمیل زانتات بهصورت هم بهصورت بلور هم بهصورت پودر وجود دارد. خالصترین حالت بهصورت پودر روان وجود دارد. پکس همچنین بهصورت محلول نیز عرضه میشود. PAX بهطور کامل ویژگی محلول بودن در آب را دارد. رنگ PAX از زرد یا خاکستری کمرنگ تا نارنجی و حتی سبز موجود است. بوی PAX بویی نسبتاً نامطبوع و تند است که شبیه به بوی کربن دیسولفید (CS2) است که بوی کلم فاسد را تداعی میکند. از دیگر ویژگیهای PAX خاصیت رطوبتگیری آن از هوا (یعنی خاصیت رطوبتدوستی یا هایگروسکوپیک) است.
قیمت کلکتور PAX در سال 2025 چند است؟
بازه قیمت هر تن PAX از 1800 دلار تا 2400 دلار است. و این قیمت به خلوص آن نیز بستگی دارد. به گزارش متالاین قیمت PAX گرانوله تولید چین با خلوص 90% در سال 2025 تحویل 3 ماهه برابر با 2300 دلار یا حدوداً 190 میلیون تومان است. تحویل به بنادر جنوب ایران به قیمت 2350 دلار خواهد بود معادل 194 میلیون تومان در هر تن. برای سفارش به بخش خرید و فروش مواد معدنی متالاین مراجعه کنید.
میزان مصرف کلکتور PAX برای فلوتاسیون یک تن خاک سرب و روی
میزان دقیق مصرف PAX به ازای هر 1 تن خاک سرب و روی بستگی به عیار خاک، نوع کانی و طراحی مدار فلوتاسیون دارد، اما بهطور متوسط، مصرف PAX بین 100 تا 300 گرم به ازای هر تن خاک سرب سولفیدی (گالن) با عیار تا 3% متغیر است. برای عیارهای بالاتر (مثلاً بالای 5٪)، مصرف PAX معمولاً بیشتر از 300 گرم خواهد بود. این مقادیر در معادن با سولفیدهای ریزدانه و سختتر ممکن است افزایش یابد.
کلکتور PAX چگونه تولید میشود؟
مطابق با عرف سایر زانتاتها، پتاسیم آمیل زانتات نیز از طریق واکنش n-آمیل الکل با کربن دیسولفید (CS2) و پتاسیم هیدروکسید (KOH) تولید میشود.
CH3(CH2)4OH + CS2 + KOH → CH3(CH2)4OCS2K + H2O
نامهای دیگر کلکتور PAX چه بودند؟ پَکس تحت چه نامهای تجاریای تولید میشد؟
از آنجا که «آمیل» در شیمی کلمهای قدیمیتر برای «پنتیل» (Pentyl) است، نام دیگر پتاسیم آمیل زانتات عبارت است از «پتاسیم پنتیل زانتات» (Potassium Pentyl Xanthate).
پتاسیم آمیل زانتات با نامهای تجاری AERO 350 Xanthate یا AERO Xanthate 350 نیز شناخته میشد. این نامهای تجاری به وسیله شرکتی آمریکایی به نام AMERICAN CYANAMID COMPANY به بازار عرضه میشد و هنوز برخی پکس را با آن نام میشناسند. شرکت CYANAMID بعدتر با شرکت American Home Products Corporation ادغام شد. چند سال بعد این شرکت نام خود را به Wyeth Pharmaceuticals Inc تغییر داد و نهایتاً توسط شرکت دارویی فایزر (Pfizer) خریده شد.
تولید، تجارت بینالمللی و HS Code برای کلکتور PAX
مهمترین کشورهای تولیدکننده اصلی کلکتور PAX (بر اساس حجم تولید)
1. چین: بزرگترین تولیدکننده جهانی PAX است. شرکتهایی مانند Florrea و Chenping و …، بخش عمدهای از بازار را تأمین میکنند.
2. هند: تولیدکننده مهم دیگری است که شرکتهایی مانند Raigad Chemicals Pvt Ltd در آن فعالیت دارند.
3. ایالات متحده آمریکا: شرکتهایی مانند Reactivos Nacionales S.A. در تولید و صادرات PAX نقش دارند.
مهمترین کشورهای صادرکننده اصلی کلکتور PAX (بر اساس حجم صادرات)
بزرگترین کشورهای تولیدکنندهی PAX، بزرگترین صادرکنندهها نیز هستند.
1. چین: بزرگترین صادرکننده به کشورهای مختلف از جمله برزیل، ویتنام، پرو و ترکیه است.
2. هند: صادرات قابل توجهی به کشورهای خاورمیانه و آفریقا دارد.
3. ایالات متحده آمریکا: صادرات به کشورهای آمریکای لاتین مانند مکزیک و اکوادور انجام میدهد.
این کشورها بهدلیل توانمندی در تولید و دسترسی به مواد اولیه، نقش مهمی در بازار جهانی PAX ایفا میکنند.
در ایران نیز حدود 90% از PAX مورد استفاده شرکتها وارداتی است. عمدتاً نیز چین تامینکننده اصلی است.
کد تعرفه گمرکی (HS Code) برای کلکتور PAX چند است؟
کد تعرفه گمرکی بینالمللی (HS Code) مشخصی برای PAX وجود ندارد. PAX ذیل دستهی «سایر ترکیبات آلی-گوگردی، که در جای دیگری مذکور نباشند» با اچ. اس. کد «29309090» طبقهبندی میشود.
خطر و پایداری کلکتور PAX
کلاس خطر (DG Class) برای پتاسیم آمیل زانتات (PAX) چند است؟
PAX در ردهبندی بینالمللی حملونقل مواد خطرناک، در کلاس 4.2 (مواد خوداشتعالشونده) قرار دارد و به همین دلیل در دسته مواد نسبتاً خطرناک قرار میگیرد. PAX بهدلیل داشتن گروههای واکنشپذیر (مانند زانتات) در صورت تماس با هوا، رطوبت یا حرارت میتواند آزادسازی گازهای سمی یا اشتعالپذیر داشته باشد.
حالت محلول PAX در چه pH ای بیشترین پایداری را دارد؟
محلول پتاسیم آمیل زانتات در بازهی pH بین 8 تا 13 نسبتاً پایدار است. محلول پکس بیشترین پایداری را در pH برابر با 10 دارد.
در نمودار بالا انحلالپذیری PAX بهعنوان محلول، در دماهای مختلف را مشاهده میکنید.
جمعبندی: خلاصه کاربردی از کلکتور PAX
در جمعبندی میتوان گفت که PAX یا پتاسیم آمیل زانتات، یکی از پرکاربردترین کلکتورهای مورد استفاده در فرآوری مواد معدنی بهویژه در معادن سولفیدی سرب و روی است. این ترکیب شیمیایی با فرمول CH₃(CH₂)₄OCS₂K به دلیل قدرت بالای جذب سطحی و انتخابپذیری نسبت به کانیهایی مانند گالن و اسفالریت، جایگاه ویژهای در مدارهای فلوتاسیون دارد. قیمت جهانی آن بسته به خلوص، بین 1800 تا 2400 دلار در هر تن در نوسان است و در ایران با خلوص 90% عمدتاً به قیمت حدود 2350 دلار در سال 2025 خرید و فروش میشود.
کشورهای هند، چین، پرو و ایالات متحده از مهمترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان این ماده هستند و نقش عمدهای در تأمین بازار جهانی ایفا میکنند. بهطور متوسط، برای هر تن خاک سولفیدی با عیار حدود 3%، بین 100 تا 300 گرم PAX مصرف میشود. بنابراین، آشنایی دقیق با ویژگیهای فنی، ایمنی و بازرگانی PAX برای فعالان صنعت معدن و مواد شیمیایی امری ضروری است تا بتوانند تصمیمهای مؤثر و اقتصادیتری در فرآیند خرید، مصرف یا صادرات آن اتخاذ کنند.
برای آشنایی بیشتر با دیگر کلکتورهای مشابه این ماده شیمیایی، مقاله «اتیل زانتات (PEX) چیست؟ کاربردهای کلکتور PEX در فرآوری و قیمت پکس» پیشنهاد میشود. در این مقاله، تفاوتهای میان PAX و PEX بررسی شده و به شما کمک میکند تا تصمیمگیری بهتری در انتخاب کلکتور برای فرآیندهای خود داشته باشید. این مقاله همچنین اطلاعات کاملی درباره قیمتهای روز و کاربردهای کلکتور PEX در فرآیندهای معدنکاری به شما ارائه میدهد.
دیدگاه های نوشته