نمودار «حباب سکه و فاصله نرخ ارز در بازار آزاد و مرکز مبادله از ابتدای سال ۱۴۰۱» دو متغیر مهم در بازار دارایی‌های ایران را از ابتدای سال ۱۴۰۱ نشان می‌دهد:

خط آبی (فاصله دلار آزاد و مرکز مبادله): بیانگر اختلاف نرخ ارز در بازار آزاد با نرخ ارز رسمی (مرکز مبادله) است. هرچه این فاصله بیشتر باشد، به معنای شکاف قیمتی و افزایش انتظارات تورمی و فشار بر بازار آزاد ارز است.

خط سبز (حباب سکه طرح جدید): نشان‌دهنده میزان اختلاف قیمت بازاری سکه با ارزش ذاتی آن (مبتنی بر نرخ جهانی طلا و نرخ ارز) است. افزایش حباب سکه بیانگر رشد تقاضای سفته‌بازی و کاهش اعتماد به ثبات بازار ارز است.

همبستگی نمودارها

روندها نشان می‌دهد که این دو شاخص تا حد زیادی همبستگی مثبت دارند.
زمانی که فاصله دلار آزاد و مرکز مبادله افزایش یافته (مثلاً در قله‌های ۷۷٪ یا ۶۶٪)، حباب سکه نیز تقویت شده است (در محدوده ۲۰٪–۳۰٪).

همچنین در دوره‌هایی که شکاف ارزی کاهش یافته (مثلاً به حدود ۳۶٪ یا کمتر)، حباب سکه هم فروکش کرده و حتی در برخی مقاطع به زیر ۱۰٪ رسیده است.
این نشان می‌دهد که رفتار سرمایه‌گذاران در بازار سکه به شدت تحت تأثیر انتظارات ارزی است.

نقاط کمینه و بیشینه

بیشینه فاصله ارز: در حوالی اواخر ۱۴۰۱، شکاف دلار آزاد و مرکز مبادله به حدود ۷۷٪ رسید که اوج نمودار است. پس از آن، در زمستان ۱۴۰۲ نیز دوباره تا ۶۶٪ رشد داشته است.

کمینه فاصله ارز: در برخی ماه‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ فاصله به حدود ۳۳٪–۳۶٪ کاهش یافته است که نسبتاً کمترین سطح در این بازه محسوب می‌شود.

بیشینه حباب سکه: در حوالی همان جهش‌های ارزی، حباب سکه به حدود ۲۲٪–۲۳٪ رسیده است.

کمینه حباب سکه: در اوایل ۱۴۰۱ و برخی مقاطع ۱۴۰۲، حباب حتی به حدود –۳٪ (منفی) نیز رسیده، یعنی ارزش بازاری سکه کمتر از ارزش ذاتی بوده است؛ این معمولاً نشان‌دهنده رکود یا مازاد عرضه در بازار است.

جمع‌بندی

نوسانات همزمان این دو شاخص نشان می‌دهد بازار سکه و ارز رابطه نزدیکی دارند و افزایش شکاف نرخ ارز مستقیماً باعث افزایش حباب سکه می‌شود.

دوره‌های جهش شدید (مثل اوج ۷۷٪) نشان‌دهنده بحران‌های انتظاری در بازار است که هم فاصله ارز و هم حباب سکه را به اوج رسانده است.

در مقابل، هرگاه سیاست‌گذار توانسته شکاف نرخ ارز رسمی و آزاد را کنترل کند، حباب سکه هم کاهش یافته است.