چهار فلز گرانبها یعنی طلا (Au)، نقره (Ag)، پلاتین (Pt) و پالادیوم (Pd) در چهار برهه متفاوت تاریخی، سقفهای قیمتی تاریخی (All-Time High یا ATH) ثبت کردهاند که هر یک ریشه در شرایط اقتصادی، سیاسی و ساختاری بازار داشته است. در این مقاله متالاین به بررسی این وقایع از لحاظ اقتصادی-تاریخی-سیاسی میپردازد.
نقره در تاریخ 18 ژانویه 1980 به اوج 49.45 دلار در هر اونس رسید. این جهش بیش از آنکه بازتابی از تعادل عرضه و تقاضای واقعی باشد، حاصل دستکاری آشکار بازار بود. برادران هانت (Hunt) با خرید انبوه نقره فیزیکی و قراردادهای آتی تلاش کردند کنترل بازار را در دست بگیرند. در همین دوره، قراردادهای آتی نقره در بازار COMEX به اوج تاریخی روزانه 50.35 دلار بهازای هر اونس تروا صعود کردند و نسبت نقره به طلا تا 1 به 17 کاهش یافت. در کنار این احتکار، تورم بالای آمریکا، بیثباتیهای سیاسی ناشی از انقلاب ایران و حمله شوروی به افغانستان، و هجوم سرمایهگذاران به سمت پناهگاههای امن، زمینه را برای رشد انفجاری قیمت فراهم کرد. این اوج اما چندان پایدار نبود و با اعمال محدودیتهای معاملاتی در بورس COMEX، قیمت نقره ظرف چند ماه فرو ریخت.
پلاتین در 4 مارس 2008 رکورد 2276 دلار در هر اونس را ثبت کرد. این اتفاق درست پیش از بحران مالی جهانی 2008 رخ داد. در آن دوره، نگرانیهای گسترده درباره عرضه پلاتین وجود داشت زیرا آفریقای جنوبی، بزرگترین تولیدکننده پلاتین جهان، با بحرانهای برقرسانی و اختلالات زیرساختی روبهرو بود. این کاهش عرضه در کنار تقاضای بالای صنعت خودرو برای کاتالیستهای کاهش آلایندگی و همچنین ورود سرمایهگذاران مالی به بازار فلزات گرانبها بهعنوان ابزار پوشش ریسک تورم، باعث شد پلاتین با جهشی کمسابقه به اوج تاریخی برسد. هرچند با آغاز بحران مالی جهانی در نیمه دوم همان سال، تقاضا فروکش کرد و قیمت سقوط کرد.
پالادیوم در 7 مارس 2022 به رکورد 3339 دلار در هر اونس دست یافت. این سقف قیمتی در بحبوحه حمله روسیه به اوکراین شکل گرفت. روسیه بزرگترین تولیدکنندگان پالادیوم در جهان است و تحریمهای غرب علیه مسکو به نگرانی شدید از کمبود عرضه این فلز دامن زد. همزمان صنایع خودروسازی جهان که برای ساخت مبدلهای کاتالیستی به پالادیوم نیاز حیاتی دارند، نگران اختلال زنجیره تأمین شدند. بنابراین تقاضای وحشتزده در برابر ریسک بزرگ ژئوپولیتیکی، قیمت را به قله تاریخی رساند، هرچند با گذشت زمان و سازگاری بازار، این فشار کاهش یافت.
طلا سرانجام در 23 سپتامبر 2025 به رکورد 3788.4 دلار در هر اونس رسید. برخلاف نوسانات پیشین که بیشتر به وقایع مقطعی یا بحرانهای محدود مربوط میشد، رشد تاریخی طلا در این مقطع محصول یک روند بلندمدت بود. افزایش بدهی دولتها، تورم پایدار در اقتصادهای بزرگ، سیاستهای پولی انبساطی و ضعف ارزهای فیات بهویژه دلار آمریکا، کاهش نرخ بهره فدرال رزرو، همگی موجب افزایش بیسابقه تقاضا برای طلا بهعنوان ذخیره ارزش شدند. علاوه بر آن، تنشهای ژئوپولیتیکی گسترده (جنگ روسیه-اوکراین و 7 اکتبر 2023) و نگرانیهای مرتبط با کاهش رشد اقتصاد جهانی نقش پناهگاه امن طلا را پررنگتر کرد. در نتیجه، فلز طلا توانست قلهای تازه و تاریخی بسازد که بیش از هر زمان دیگری بر جایگاه آن بهعنوان دارایی نهایی ذخیره ارزش تأکید کرد. باید دید پیشبینیهای نهادهای مالی بینالمللی مبنی بر سقفشکنی دوباره طلا تا چه زمانی رخ میدهد.
این چهار قله قیمتی گویای این است که هر فلز گرانبها بسته به ویژگیهای عرضه، کاربرد صنعتی و نقش مالی خود، میتواند تحت شرایطی خاص دچار جهش تاریخی متفاوتی را تجربه کند. نقره قربانی احتکار شد، پلاتین اسیر بحران عرضه، پالادیوم درگیر جنگ و تحریم، و طلا نهایتاً برآیند تورم ساختاری و بیثباتی جهانی را در قیمت تاریخی خود بازتاب داد.
دیدگاه های نوشته