تاریخچه سرب و روی در ایران

نقشه معادن سرب، روی و نقره ایران باستان

1) انگوران 2) شکین 3) کلاردشت (گروه) 4) دونا 5) تویه دروار (گروه) 6) انارو 7) رشم (خنجر) 8) شمال نیشابور (گروه) 9) پیوه‌ژان 10) آهنگران 11) عمارت شمس‌آباد (گروه) 12) لاکان 13) خوگان 14) دره نقره 15) راونج 16) پیناوند 17) نخلک 18) ازب‌آکوه (گروه) 19) تیران (گروه) 20) خان‌سورمه 21) ایران‌کوه 22) هفتار 23) کوه‌رویه 24) دره زنجیر 25) انجیره (یزد) 26) زیرکان (زریگان) 27) پودانو 28) احمدآباد 29) کوشک 30) مهدی‌آباد 31) تاج‌کوه 32) گوجر 33) ترز 34) نایبند 35) کوه‌سورمه

قبل از جنگ جهانی دوم، همه فعالیت‌های معادن سرب و روی در ایران به روش‌های سنتی و باستانی انجام می‌شد. در دهه 1930، متخصصان آلمانی روش‌های نوین معدن‌کاری، به ویژه در حوزه معادن فلزی، را به ایران معرفی کردند. در این دوره، معادن سرب و روی نظیر نخلك، سياه کوه انارک، سرب بی بی شهربانو و چند معدن دیگر فعال بودند.

اولین شمش روی ایران

معادن سرب و روی در بازه زمانی 1346 (1967 میلادی) تا 1356 (1978 میلادی) از رونق قابل توجهی برخوردار بودند. نخستین کارخانه تغلیظ سرب و روی به شیوه مدرن در سال 1340 با همکاری یک شرکت فرانسوی در لکان واقع در استان مرکزی به بهره‌برداری رسید. در بازه زمانی 1342 تا 1372، محصولات معادن روی ایران پس از فرآوری به شکل کنسانتره برای صادرات به کشورهای خارجی در نظر گرفته می‌شود. بعد از جنگ 8 ساله ایران و عراق، با بهره‌برداری از معدن انگوران، توجه متخصصان داخلی به دستیابی به فناوری تولید فلز روی جلب شد و در این راستا، پژوهش‌های گسترده‌ای در سطح ملی به منظور کسب دانش فنی تولید شمش روی از کنسانتره و سنگ معدن انگوران صورت گرفت که سرانجام در سال 1371 به تولید «نخستین شمش روی ایران» در مقیاس پایلوت انجامید.

تولید شمش روی در شرکت فرآوری مواد معدنی ایران (واحد ذوب زنجان) که اکنون سهام آن با نماد «فرآور» در بورس تهران معامله می‌شود نیز از سال 1372 آغاز گردید و پس از آن تاریخ، با احداث و بهره‌برداری از واحدهای تولیدی جدید، روند تولید شمش روی در کشور به طور پیوسته افزایش یافت. این واحدها عمدتاً با بهره‌گیری از فناوری بومی‌سازی شده به تولید شمش روی مشغول هستند.

تاریخچه سرب

شناخت سرب در ایران به اواخر هزاره سوم پیش از میلاد مسیح بازمی‌گردد. سهولت ذوب کربنات‌های سرب سبب توجه بیشتر به بهره‌برداری از معادن حاوی این نوع کانی بوده است. در دوران پیش از اسلام، سرب در ساخت ملات برای کارهای ساختمانی، سدسازی و پل‌سازی، همچنین در تولید رنگ، نقاشی و مواد دارویی کاربرد داشته است. پس از ظهور اسلام، بهره‌برداری از معادن سرب عمدتاً با هدف استخراج نقره صورت می‌گرفت، به گونه‌ای که در برخی متون، این معادن حتی معادن نقره نامیده شده‌اند.

تا پیش از جنگ جهانی دوم، میزان مصرف سرب در ایران بسیار اندک بود و بهره‌برداری چندانی از معادن سرب انجام نمی‌شد. با این حال، پس از جنگ، این معادن اهمیت یافتند و از سرب به عنوان یک محصول صادراتی ارزآور استفاده گردید.

جمع بندی

با بررسی روند تاریخی استخراج و بهره‌برداری از سرب و روی در ایران، می‌توان دریافت که تنوع و پراکندگی کانسارهای این فلزات نقش مهمی در توسعه صنایع معدنی کشور داشته است. برای درک بهتر ویژگی‌ها و دسته‌بندی دقیق این منابع، مطالعه مقاله « معرفی و دسته‌بندی انواع کانسارهای سرب و روی » می‌تواند کمک کند تا شما تصویری جامع و دقیق از نوع، ویژگی‌های ژنتیکی و پراکندگی این کانسارها داشته باشید و بهتر بتوانید روندهای استخراج و کاربرد صنعتی این فلزات را درک کنید.