تاریخچه بنزین سرب دار – حذف سرب از سوخت‌های جهان

بنزین سرب دار داستان پرچالشی در تاریخ زیست‌محیطی جهان دارد. این مقاله به معرفی مسیر تاریخی و تایم لاین این سوخت، از اولین استفاده تجاری تا حذف کامل آن در سال 2021 می‌پردازد.

 

تولد بنزین سرب‌دار: اختراعی کشنده و مرگبار

تا قبل از 1922:

• از دوران روم باستان، سرب به‌عنوان ماده‌ای سمی شناخته شده بود.
• در میانه قرن نوزدهم، تِترااِتیل‌لِد (TEL) به‌صورت شیمیایی شناسایی شد.
• در دسامبر سال 1921، تامِس میدجلی جونیور (Thomas Midgley Jr.)، شیمی‌دان آمریکایی، در آزمایشگاه کمپانی جنرال موتورز اثربخشی تِترااِتیل‌سرب (TEL) را در بهبود عملکرد موتور کشف کرد و برای ترکیب با بنزین به کار گرفت تا نسبت تراکم موتورها را افزایش داده و قدرت خودروها را بیشتر کند.
• در کل دهه 1920 آغاز افزودن سرب به‌عنوان «مادّۀ ضدّ ناک (ضدّ کوبش)» به بنزین، برای بهبود عملکرد موتور بود.

1922:

• تامِس میدجلی، تترااتیل سرب را در این سال ثبت اختراع کرد.

1924:

• در سال 1924، پس از مسمومیت، مرگ و بستری شدن چندین کارگر، پزشکان و خبرنگاران نسبت به خطرات بنزین سرب‌دار هشدار دادند.
• با این حال، میدجلی تمام نگرانی‌ها را رد کرد. شرکت‌های استاندارد اویل، جنرال موتورز و دوپونت به‌رغم آگاهی از خطرات، همچنان به تولید بنزین سرب دار ادامه دادند.
• تولید بنزین سرب‌دار بهبود یافت، اما این بهبودها نتوانست خطرات زیست محیطی و آسیب‌های عصبی ناشی از آن را کاهش دهد.

 

راز نهفته در بنزین سرب دار کشف شد!

دهه 1960:

• اگرچه نگرانی‌هایی وجود داشت، جراح کل ایالات متحده استاندارد داوطلبانه‌ای برای محتوای سرب تنظیم کرد.
• سال 1969: اولین بار مطالعات بالینی “مستقل” اثرات سمّی بنزین سرب‌دار روی انسان را نشان دادند که حتی قرارگیری در معرض مقدار کم سرب نیز آسیب‌های جدی عصبی ایجاد می‌کند. نکته جالب این است که مطالعات قبلی توسط خود جنرال موتورز پشتیبانی مالی می‌شد و در نتیجه تعارض منافع درباره این مطالعات وجود داشت!

1970:

• تا حدود سال 1970، تقریباً تمام بنزین‌های جهان حاوی سرب بودند.
• با تصویب قانون هوای پاک در ایالات متحده آمریکا، سازمان حفاظت محیط‌زیست (EPA) مجوز تنظیم ترکیبات خطرناک را دریافت کرد.

1973  تا 1975:

• سازمان حفاظت محیط زیست (EPA) کاهش تدریجی محتوای سرب در تمام گریدهای بنزین را اجباری کرد.
• در سال 1975، قوانین زیست محیطی استفاده از افزودنی‌های سربی را محدود کردند، زیرا این مواد به کاتالیزورهای خودرو که آلاینده‌های هوا را تا 95% فیلتر می‌کنند، آسیب می‌رساندند.

 

آغاز به زدودن بنزین دارای سرب از چهره دنیا

1983:

• آمریکا نخستین کشوری بود که برای استفاده از بنزین سرب‌دار محدودیت اعمال کرد.

1986:

• ژاپن به طور کامل استفاده از بنزین سرب‌دار را در این سال متوقف کرد و خود را در تاریخ به‌عنوان اولین کشوری ثبت کرد که به‌طور کامل این ممنوعیت را اعمال کرد.

دهه 1990:

• در دهه 1990، نرخ جرم‌های خشن در ایالات متحده کاهش یافت. در این دهه بیل کلینتون از حزب دموکرات رئیس جمهور آمریکا بود.
• اقتصاددان جسیکا ریس (Jessica Reyes) میزان 56٪ از این کاهش جرایم خشن را به کم شدن مسمومیت مغزی کودکان با کاهش دود بنزین سرب‌دار پس از تصویب قانون هوای پاک نسبت داد.
• محققان دیگر نیز ارتباطی مشابه بین لوله‌های آب سربی و قتل‌های شهری پیدا کردند.
• بر اساس تحلیل‌های ریس، هزینه‌های جرایم تقریباً 20 برابر بیشتر از هزینه حذف سرب از بنزین است.

1993:

• اتریش و کانادا به طور کامل استفاده از بنزین سرب‌دار را متوقف کردند.

1994:

• اسلواکی نیز به استفاده از بنزین سرب‌دار پایان داد.
• در اجلاس کشورهای آمریکایی، سران کشورها متعهد شدند برنامه‌های ملی برای حذف بنزین سرب‌دار در نیمکره غربی توسعه دهند.

1995:

• دانمارک و سوئد بنزین سرب‌دار را به طور کامل کنار گذاشتند.
• طبق سند معیارهای بهداشتی محیط‌زیست برای سرب، این عنصر بر بسیاری از ارگان‌ها و سیستم‌های بدن تأثیر منفی می‌گذارد، از جمله تغییرات زیرسلولی و تأثیرات مخرب بر رشد عصبی.
• در سومین کنفرانس “محیط‌زیست برای اروپا” در بلغارستان، توصیه شد که استفاده از سرب در بنزین کاهش یافته و در نهایت حذف شود.

1996:

• آلمان و ایالات متحده به طور کامل بنزین سرب‌دار را برای وسایل نقلیه جاده‌ای ممنوع کردند.
• بانک جهانی فراخوانی برای حذف جهانی بنزین سرب‌دار صادر کرد و پیشنهاد همکاری در طراحی برنامه‌های مناسب و ایجاد انگیزه داد.
• در دومین کنفرانس انسانی سازمان ملل، حذف سرب از بنزین به عنوان یکی از اهداف مطرح شد.
• وزرای محیط‌زیست OECD بیانیه‌ای برای کاهش خطرات سرب صادر کردند و به حذف تدریجی آن اولویت دادند.

1997:

• وزرای محیط‌زیست کشورهای G7 به همراه روسیه، حذف بنزین سرب‌دار را در بیانیه‌ای برای سلامت کودکان تأیید کردند.

1999:

• چین تولید بنزین سرب‌دار را ممنوع کرد، اما حذف آن تا اوایل دهه 2000 تکمیل شد.
• شورای وزیران حمل‌ونقل اروپا قطعنامه‌ای برای حذف سریع بنزین سرب‌دار تصویب کرد.
• در این سال، بنزین بدون سرب80  درصد از فروش جهانی را تشکیل می‌داد، در حالی که در 20 درصد باقی‌مانده، محتوای سرب کاهش یافته بود.

2000:

• چین رسماً بنزین سرب‌دار را حذف کرد.
• هند نیز در همین سال به طور رسمی استفاده از بنزین سرب‌دار را متوقف کرد.
• در بیشتر کشورهای صنعتی، حذف تترا اتیل سرب (TEL) از سوخت‌های وسایل نقلیه تا اوایل دهه 2000 کامل شد. این امر به دلیل پیشرفت‌های مهندسی خودرو و شیمی نفت ممکن شد.

2001:

• اعلامیه داکار: 25 کشور آفریقای جنوب صحرا شامل دولت‌ها، صنعت و جامعه مدنی، متعهد شدند که تا سال 2005 بنزین سرب‌دار را حذف کنند.

2002:

• کارگاه منطقه‌ای حذف بنزین سرب‌دار در شرق آفریقا در مقر UNEP برگزار شد.
• استرالیا به طور کامل استفاده از بنزین سرب‌دار را متوقف کرد.
• در این زمان،117  کشور جهان همچنان از تترا اتیل لد (TEL) در سوخت‌های خود استفاده می‌کردند.
• آلودگی سرب ناشی از اگزوز وسایل نقلیه، به عنوان بزرگترین چالش محیط‌زیستی-سلامتی شناخته می‌شد. مطالعات تخمین زدند که استفاده جهانی از بنزین سرب‌دار سالانه باعث1.2  میلیون مرگ زودرس، کاهش 5 تا 10 نمره در ضریب هوشی کودکان، مشکلات گسترده سلامتی و رفتاری می‌شود.
• UNEP  به عنوان دبیرخانه مشارکت برای سوخت‌ها و وسایل نقلیه پاک (PCFV) انتخاب شد. این مشارکت به عنوان یک ابتکار عمومی-خصوصی در اجلاس جهانی توسعه پایدار تأسیس شد و از سال 2002 تا 2021 فعالیت‌هایی مانند برگزاری کمپین‌های رسانه‌ای، پشتیبانی از برنامه‌های ملی، توسعه استانداردهای سوخت، ایجاد نقشه‌های راه منطقه‌ای، انتشار گزارش‌های فنی برای رفع باورهای غلط در مورد بنزین بدون سرب انجام داد.

2004:

• دومین کنفرانس آفریقای جنوب صحرا درباره وضعیت بنزین سرب‌دار در مقر UNEP برگزار شد.

2005:

• شرکای PCFV یک هدف جدید جهانی تعیین کردند – حذف جهانی بنزین سرب‌دار تا پایان 2008، معرفی جهانی وسایل نقلیه با مبدل‌های کاتالیزوری – با دانستن این موضوع که کشورهای آفریقای جنوب صحرا تا اول ژانویه 2006 بنزین سرب‌دار را حذف خواهند کردند.

2006:

• تمام کشورهای آفریقای جنوب صحرا استفاده از بنزین سرب‌دار را متوقف کردند.

 

حتی رشوه نیز برای نگه داشتن بنزین حاوی سرب در جهان کارساز نبود!

2010:

• بوسنی و هرزگوین، مونته‌نگرو و صربستان بنزین سرب‌دار را حذف کردند.
• شرکت Innospec Ltd به رشوه دادن به مقامات اندونزی برای تأمین قراردادهای TEL اعتراف کرد و به پرداخت 12.7 میلیون دلار جریمه محکوم شد. مقامات این شرکت بعدها به پرداخت رشوه به مقامات دولتی در اندونزی و عراق برای تأمین قراردادهای TEL متهم شدند.

2011:

• مطالعه‌ای تحت حمایت UNEP با عنوان “مزایای جهانی حذف بنزین سرب‌دار” توسط پیتر ال. تسای (Peter L. Tsai) و توماس اچ. هتفیلد (Thomas H. Hatfield) نشان داد که حذف بنزین سرب‌دار2.4  تریلیون دلار (4٪ از تولید ناخالص داخلی جهانی) به اقتصاد جهانی کمک کرده است. این مزایا شامل افزایش سطح بهره هوشی (IQ) جهانی، کاهش نرخ جرم و جنایت، صرفه‌جویی‌های سلامتی از کاهش بیماری‌های قلبی-عروقی و دیگر عوارض ناشی از سرب و نیز این تلاش جهانی به کاهش 1.2 میلیون مرگ کمتر در هر سال منجر شده است.

2014:

• تا اواخر سال 2014، بنزین سرب‌دار همچنان در کشورهایی چون الجزایر، عراق، یمن، میانمار، کره شمالی و افغانستان قانونی بود.
• UNEP  با چالش‌های زیادی برای فعالیت در این کشورها مواجه بود، از جمله شرایط جنگی، انبارهای بزرگ بنزین سرب‌دار برای پالایشگاه‌ها، رشوه‌هایی که توسط تولیدکنندگان TEL پرداخت می‌شد.

2015:

• دولت‌های الجزایر و عراق برنامه‌ریزی برای حذف نهایی بنزین سرب‌دار را پس از ارتقاء پالایشگاه‌های خود آغاز کردند.

2016:

• تلاش‌های تحت حمایت UNEP تقریباً به اتمام رسید و تنها سه کشور الجزایر، یمن و عراق همچنان از بنزین سرب‌دار به طور گسترده استفاده می‌کردند.

 

ناک اوت شدن بنزین ضدّناک!

2021:

• الجزایر به عنوان آخرین کشور جهان، در جولای 2021 استفاده از ذخایر بنزین سرب‌دار خود را به پایان رساند و بنابر این مسیر 35 ساله‌ای که با ژاپن شروع شد با الجزایر به پایان رسید.